नागपुर : 53 वर्षीय एका पुरुषाला उच्च रक्तदाबाचा त्रास होता. तसेच त्यांना तंबाखू खाण्याची आणि मद्यपानाची सवय होती. सुरुवातीला त्यांच्या छातीत दुखू लागल्याने ते एका खासगी रुग्णालयात उपचारासाठी गेले. तेथे त्यांचा ईसीजी आणि इकोकार्डिओग्राम सामान्य असल्याचे सांगण्यात आले. मात्र, त्यांच्या लक्षणांचा विचार करून डॉक्टरांनी पुढील तपासणी आणि निरीक्षणासाठी रुग्णालयातच राहण्याचा सल्ला दिला. मात्र, औषध घेतल्यानंतर रुग्णाने घरी जाण्याचा निर्णय घेतला.
त्यानंतर काही वेळाने त्यांच्या छातीत पुन्हा दुखू लागले. यावेळी वेदना पाठीकडेही पसरल्या आणि त्यांना मोठ्या प्रमाणात घाम येऊ लागला. प्रकृती बिघडत असल्याचे लक्षात येताच ते तातडीने वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर येथील आपत्कालीन विभागात दाखल झाले.
सामान्य ईसीजीमधून आजाराचा संपूर्ण धोका लक्षात आला नाही.
रुग्णालयात दाखल झाल्यानंतर त्यांचा रक्तदाब 160/90 mmHg होता. सुरुवातीला इतर शारीरिक तपासणी सामान्य होती. मात्र, पुढील तपासण्यांमध्ये एक गंभीर बाब समोर आली. त्यांच्या रक्तातील कार्डियाक ट्रोपोनिनची पातळी सुमारे 3,500 होती. यावरून हृदयाला मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाल्याचे स्पष्ट झाले.
रुग्णाची लक्षणे आणि तपासणीचे अहवाल पाहता त्यांना NSTEMI म्हणजेच हृदयविकाराचा एक प्रकारचा झटका आल्याचे निदान झाले. इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट डॉ. अमित बल्लमवार यांच्या देखरेखीखाली रुग्णावर तातडीने उपचार सुरू करण्यात आले. पुढील रक्ताच्या गाठी तयार होण्याचा आणि हृदयाला होणारा अधिक धोका कमी करण्यासाठी आवश्यक औषधे देण्यात आली.
त्यानंतर रुग्णाला आयसीयू मध्ये हलवण्यात आले आणि त्यांच्यावर सतत देखरेख ठेवण्यात आली. तातडीने हृदयाची तपासणी आवश्यक होती. रुग्णाची प्रकृती गंभीर असल्याचे डॉक्टरांनी रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना समजावून सांगितले. हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांमध्ये कुठे ब्लॉकेज आहे का, हे तपासणे आवश्यक असल्याचेही सांगण्यात आले. गरज पडल्यास बंद झालेली रक्तवाहिनी पुन्हा खुली करण्याची प्रक्रिया करावी लागू शकते, याबाबतही त्यांना माहिती देण्यात आली. सविस्तर चर्चा केल्यानंतर रुग्णाची कोरोनरी अँजिओग्राफी करण्यात आली. मात्र, ही तपासणी सुरू असतानाच परिस्थिती अचानक गंभीर झाली.
अचानक जीवघेणी परिस्थिती निर्माण झाली
अँजिओग्राफीदरम्यान रुग्णाला व्हेंट्रिक्युलर टॅकीकार्डिया (VT) हा हृदयाचा अतिशय वेगाने होणारा आणि अनियमित ठोका जाणवू लागला. ही स्थिती गंभीर आणि जीवघेणी ठरू शकते. वैद्यकीय टीमने तातडीने उपचार सुरू केले. हृदयाची लय पूर्ववत करण्यासाठी रुग्णाला इलेक्ट्रिक शॉक देण्यात आला. त्यानंतर प्रकृती स्थिर करण्यासाठी त्यांना सेडेट करून व्हेंटिलेटरवर ठेवण्यात आले. या वेळी एकही क्षण वाया घालवणे शक्य नव्हते.
हृदयविकाराचा झटका ज्या रक्तवाहिनीतील ब्लॉकेजमुळे आला होता, ती रक्तवाहिनी तातडीने शोधून तिच्यावर उपचार करणे हे डॉक्टरांसमोरील सर्वात महत्त्वाचे काम होते.
वोक्हार्ट हॉस्पिटल्सच्या टीमने हृदयातील गंभीर ब्लॉकेज शोधला अँजिओग्राफीमध्ये हृदयाच्या दोन रक्तवाहिन्यांमध्ये मोठे ब्लॉकेज असल्याचे आढळून आले. त्यापैकी रॅमस इंटरमीडियस नावाची एक रक्तवाहिनी पूर्णपणे बंद झाली होती. हृदयविकाराचा झटका येण्याचे हेच मुख्य कारण असण्याची शक्यता डॉक्टरांनी व्यक्त केली. दुसऱ्या डिस्टल एलसीएक्स रक्तवाहिनीमध्ये सुमारे 90 टक्के अरुंदपणा आढळला.
रुग्णाची प्रकृती अस्थिर असल्याने, डॉक्टरांनी सर्वप्रथम तातडीच्या परिस्थितीला कारणीभूत ठरलेली पूर्णपणे बंद झालेली रक्तवाहिनी खुली करण्याचा निर्णय घेतला. दुसऱ्या रक्तवाहिनीतील ब्लॉकेजवर रुग्णाची प्रकृती सुधारल्यानंतर पुढील उपचार करण्याचे नियोजन करण्यात आले.
डॉ. अमित बल्लमवार यांच्या नेतृत्वाखाली जीव वाचवणारी उपचार प्रक्रिया
डॉ. अमित बल्लमवार, इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट, वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर यांच्या नेतृत्वाखाली पूर्णपणे बंद झालेली हृदयाची रक्तवाहिनी काळजीपूर्वक बलून आणि स्टेंटच्या मदतीने खुली करण्यात आली. रक्तवाहिनी खुली ठेवण्यासाठी आणि हृदयापर्यंत रक्ताचा प्रवाह पुन्हा सुरळीत करण्यासाठी औषधयुक्त स्टेंट (Drug-coated stent) बसवण्यात आला. ही प्रक्रिया यशस्वीरीत्या पूर्ण झाली आणि उपचार केलेल्या रक्तवाहिनीतून हृदयाकडे होणारा रक्तप्रवाह पुन्हा सुरळीत झाला.
गंभीर स्थितीतून रुग्णाची उल्लेखनीय सुधारणा
उपचाराची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर सुरुवातीला रुग्णाचा रक्तदाब कमी झाला. रक्ताभिसरण सुरळीत ठेवण्यासाठी त्यांना आवश्यक औषधे आणि द्रवपदार्थ देण्यात आले. मात्र, हळूहळू त्यांच्या प्रकृतीत सुधारणा होऊ लागली. रुग्णाला यशस्वीपणे व्हेंटिलेटरवरून काढण्यात आले आणि पुढील निरीक्षणासाठी पुन्हा आयसीयूमध्ये हलवण्यात आले. त्यानंतर त्यांच्या प्रकृतीत सुधारणा होत असल्याचे एक महत्त्वाचे लक्षण दिसून आले. प्रक्रियेनंतर सुमारे एका तासातच रुग्ण शुद्धीवर आले, त्यांची प्रकृती सुधारली आणि ते जेवण करण्यास सक्षम झाले. ज्या रुग्णाला काही वेळापूर्वी हृदयाची धोकादायक अनियमित लय झाली होती, हृदयाची लय पूर्ववत करण्यासाठी इलेक्ट्रिक शॉक द्यावा लागला होता आणि व्हेंटिलेटरवर ठेवण्यात आले होते, अशा रुग्णाची एवढ्या कमी वेळात झालेली सुधारणा खरोखरच उल्लेखनीय होती. हृदयातील उर्वरित ब्लॉकेजची रुग्णाची प्रकृती स्थिर झाल्यानंतर पुढील तपासणी आणि उपचार करण्याचे नियोजन करण्यात आले.
महत्त्वाचा संदेश: वारंवार होणाऱ्या छातीतील दुखण्याकडे दुर्लक्ष करू नका
नागपूर येथील वोक्हार्ट हॉस्पिटल्समधील हे प्रकरण एक महत्त्वाचा संदेश देते—ईसीजी सामान्य आला म्हणजे हृदय पूर्णपणे सुरक्षित आहे, असे नेहमीच नसते. रुग्णाचा सुरुवातीचा ईसीजी आणि इकोकार्डिओग्राम सामान्य असल्याचे सांगण्यात आले होते. मात्र, छातीत दुखणे सुरूच राहणे आणि ट्रोपोनिनची पातळी मोठ्या प्रमाणात वाढलेली असणे यावरून हृदयात काहीतरी गंभीर समस्या असल्याचे स्पष्ट झाले.
रुग्णाची प्रकृती अतिशय वेगाने गंभीर होत गेली. पुन्हा छातीत दुखणे सुरू होण्यापासून हृदयविकाराचा झटका, हृदयाची एक रक्तवाहिनी पूर्णपणे बंद होणे, हृदयाची धोकादायक अनियमित लय होणे आणि तातडीच्या उपचारांची गरज अशा गंभीर परिस्थितीपर्यंत त्यांची प्रकृती पोहोचली. धोक्याची लक्षणे वेळेवर ओळखणे, सतत निरीक्षण ठेवणे आणि तातडीने उपचार करणे यामुळे रुग्णाची प्रकृती सुधारण्यास आणि परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यास मोठी मदत झाली.
जेव्हा प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा असते
या रुग्णाचे प्राण वाचवण्यात केवळ स्टेंट बसवणे महत्त्वाचे नव्हते. रुग्णाची प्रकृती सतत बदलत असल्याचे डॉक्टरांनी वेळेत ओळखले आणि क्षणाचाही विलंब न करता तातडीने उपचार सुरू केले.
रुग्णाच्या प्रकृतीचा घटनाक्रम : छातीत दुखणे → हृदयविकाराचा झटका → रक्तवाहिनी पूर्णपणे बंद होणे → धोकादायक हृदयाची लय → तातडीचे उपचार → रक्तप्रवाह पूर्ववत होणे → व्हेंटिलेटरवरून बाहेर काढणे→ प्रकृतीत जलद सुधारणा होणे असा होता.
या प्रकरणातून एक महत्त्वाचा संदेश मिळतो की, सतत किंवा वारंवार छातीत दुखत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. विशेषतः ज्यांना उच्च रक्तदाब आहे किंवा जे तंबाखू किंवा मद्यपानचे सेवन करतात, त्यांनी सुरुवातीच्या तपासण्या सामान्य आल्या तरीही या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये.
नागपूर येथील वोक्हार्ट हॉस्पिटल्सच्या आपत्कालीन विभाग, क्रिटिकल केअर आणि इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजी विभागाच्या समन्वयाने रुग्णाला योग्य वेळी उपचार मिळाले. अशा गंभीर परिस्थितीत प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा असते. धोक्याची लक्षणे ओळखा. वेळेत वैद्यकीय मदत घ्या. योग्य वेळी उपचार करा. कारण हृदय संकटात असताना प्रत्येक मिनिट जीव वाचवण्यासाठी महत्त्वाचा ठरू शकते.
0 Comments