नागपुर : पुरुषांमध्ये आढळणारे अनेक गंभीर आणि जीवघेणे आजार सुरुवातीच्या टप्प्यात कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दाखवत नाहीत. त्यामुळे अनेकदा आजाराचे निदान उशिरा होते आणि उपचार अधिक गुंतागुंतीचे होऊ शकतात. वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स मधील तज्ज्ञांच्या मते, वेळेवर साधी प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणी (हेल्थ चेक-अप) केल्यास अनेक गंभीर आजार वेळेत ओळखता येतात आणि योग्य उपचार सुरू करता येतात.
दरवर्षी माझ्या क्लिनिकमध्ये असे अनेक पुरुष येतात, ज्यांचे आजार काही वर्षांपूर्वीच ओळखता आले असते आणि त्यांच्यावर यशस्वी उपचारही करता आले असते. परंतु दुर्लक्षामुळे आजार गंभीर अवस्थेत पोहोचलेले असतात. काही रुग्णांमध्ये मूत्रपिंडातील (किडनीतील) गाठ वेदना सुरू झाल्यानंतरच आढळते.
काहींमध्ये प्रोस्टेट कर्करोग शरीरात पसरल्यानंतर निदान होतो. तर काही पुरुष लघवीत रक्त येण्यासारखे गंभीर लक्षणही अनेक महिने दुर्लक्षित करतात आणि “काही गंभीर नाही” असे समजून उपचार घेत नाहीत. परिणामी, नंतर त्यांना मूत्राशयाच्या (ब्लॅडर) कर्करोगाचे निदान होते. अशा घटना अपवादात्मक नाहीत. दुर्दैवाने, आपल्या समाजात अशा प्रकारचा निष्काळजीपणा वारंवार दिसून येतो.
पुरुषांचे सरासरी आयुर्मान महिलांच्या तुलनेत सुमारे पाच वर्षांनी कमी असते आणि यातील मोठा फरक टाळता येऊ शकतो. यासाठी केवळ शारीरिक किंवा जैविक कारणे जबाबदार नाहीत, तर पुरुषांची वागणूक आणि आरोग्याबाबतची निष्काळजी कारणीभूत असते. अनेक पुरुष डॉक्टरांकडे जाणे टाळतात, आजाराची लक्षणे किरकोळ समजून दुर्लक्ष करतात आणि त्रास होत असतानाही त्यामागचे कारण जाणून घेण्याचा प्रयत्न करत नाहीत. मात्र, या दुर्लक्षाची मोठी किंमत मोजावी लागू शकते.
शांतपणे जीव घेणारे आजार: पुरुष नेमके कशाकडे दुर्लक्ष करतात?
युरोलॉजी उपचारांमध्ये अशा अनेक घटना वारंवार पाहायला मिळतात. अनेक पुरुषांना दोन-तीन वर्षांपासून लघवीचा प्रवाह कमी झाल्याचे जाणवत असते, पण तो फक्त “वाढत्या वयाचा परिणाम” आहे असे समजून दुर्लक्ष करतात. काहींना अंडकोषात वेदनारहित गाठ जाणवते, तरीही ते अनेक महिने डॉक्टरांचा सल्ला घेत नाहीत. तर काही पुरुष रात्री वारंवार लघवीसाठी उठत असतात, पण त्याकडे गांभीर्याने पाहत नाहीत आणि शेवटी पत्नीच्या किंवा कुटुंबीयांच्या आग्रहामुळेच डॉक्टरांकडे येतात.
हे पुरुष निष्काळजी नसतात. पण समाजातील काही चुकीच्या समजुतींमुळे आणि "मदत मागणे म्हणजे कमजोरी" या विचारामुळे ते उपचार घेण्यास टाळाटाळ करतात. प्रत्यक्षात मदत मागणे ही कमजोरी नसून शहाणपणाची गोष्ट आहे. आपल्या शरीरात होणाऱ्या बदलांकडे दुर्लक्ष करणे हेच अधिक धोकादायक ठरू शकते.
शांतपणे वाढणारे कर्करोग
मूत्ररोगांशी संबंधित तीन प्रकारचे कर्करोग मला सर्वाधिक चिंतेचे वाटतात. कारण हे तिन्ही कर्करोग सुरुवातीच्या टप्प्यात ओळखले गेले तर पूर्णपणे बरे होऊ शकतात, पण उशिरा निदान झाल्यास ते जीवघेणे ठरू शकतात.
प्रोस्टेट कर्करोग हा त्यापैकी एक कर्करोग आहे. या कर्करोगाची सुरुवातीची अवस्था सहसा कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दाखवत नाही. त्यामुळे अनेकांना आजाराची माहितीच होत नाही. मात्र, साध्या PSA रक्त तपासणीद्वारे या कर्करोगाचा धोका लवकर ओळखता येतो. पहिल्या किंवा दुसऱ्या टप्प्यात कर्करोग आढळल्यास बरे होण्याचे प्रमाण 95 टक्क्यांपेक्षा जास्त असते. मात्र चौथ्या टप्प्यात निदान झाल्यास उपचारांचे पर्याय कमी होतात आणि आजारावर नियंत्रण ठेवणे अधिक कठीण बनते.
मूत्राशयाचा (ब्लॅडर) कर्करोग बहुतेक वेळा एका महत्त्वाच्या लक्षणाद्वारे जाणीव करून देतो — लघवीत रक्त येणे. हे रक्तस्राव सहसा वेदनारहित असते, काही काळासाठीच दिसते आणि अनेकदा लोक त्याकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र असे करू नये. लघवीत एकदाही रक्त दिसल्यास त्वरित योग्य वैद्यकीय तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे. हा कर्करोग सुरुवातीच्या टप्प्यात आढळल्यास साध्या स्कोप प्रक्रियेद्वारे उपचार करता येतो. पण उशिरा निदान झाल्यास संपूर्ण मूत्राशय काढण्याची वेळ येऊ शकते.
अंडकोषाचा (टेस्टिक्युलर) कर्करोग हा 15 ते 35 वयोगटातील तरुण पुरुषांमध्ये सर्वाधिक आढळणाऱ्या कर्करोगांपैकी एक आहे. सुदैवाने, हा वैद्यकीय क्षेत्रातील सर्वाधिक बरा होऊ शकणाऱ्या कर्करोगांपैकी एक आहे — पण त्यासाठी वेळेत उपचार घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. दर महिन्याला केवळ दोन मिनिटे स्वतःची तपासणी केल्यास हा आजार लवकर ओळखता येतो आणि त्यामुळे जीवही वाचू शकतो.
प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणीत नेमके काय समाविष्ट असते?
पुरुषांसाठीची आरोग्य तपासणी ही ना त्रासदायक असते ना खूप वेळ घेणारी. वयाच्या 40 वर्षांनंतर प्रत्येक पुरुषाने नियमितपणे काही महत्त्वाच्या तपासण्या करून घ्याव्यात. यामध्ये PSA रक्त तपासणी, किडनीच्या कार्यक्षमतेच्या तपासण्या, लघवीची तपासणी (युरीन अॅनालिसिस), पोटाची सोनोग्राफी (अॅब्डॉमिनल अल्ट्रासाऊंड) आणि लघवीसंबंधी तक्रारींचे योग्य मूल्यांकन यांचा समावेश होतो. यासोबतच रक्तातील साखरेची पातळी (ब्लड शुगर), कोलेस्टेरॉल आणि रक्तदाब (ब्लड प्रेशर) यांची तपासणी केली, तर अवघ्या एका सकाळीत आपल्या आरोग्याबाबत महत्त्वाची माहिती मिळू शकते आणि अनेक आजार सुरुवातीच्या टप्प्यातच ओळखता येऊ शकतात.
विशेषतः लघवीसंबंधी कोणत्याही लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका. जर तुम्हाला रात्री दोनपेक्षा जास्त वेळा लघवीसाठी उठावे लागत असेल, लघवी करताना जोर लावावा लागत असेल किंवा लघवी केल्यानंतरही मूत्राशय पूर्णपणे रिकामे झाले नाही असे वाटत असेल, तर ते केवळ वय वाढल्यामुळे होत आहे असे समजू नका\. ही अशी लक्षणे आहेत ज्यांची डॉक्टरांकडून तपासणी होणे आवश्यक आहे.
प्रोस्टेट ग्रंथीची सौम्य वाढ ही 50 वर्षांवरील अनेक पुरुषांमध्ये आढळणारी सामान्य समस्या आहे आणि तिच्यावर प्रभावी उपचार उपलब्ध आहेत. मात्र, वेळेवर उपचार न केल्यास यामुळे संसर्ग, लघवीचा अडथळा किंवा किडनीचे नुकसान यांसारख्या गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
इरेक्टाइल डिसफंक्शन (ED) ही केवळ लैंगिक समस्या नाही, तर एक महत्त्वाचा इशारा आहे
50 वर्षांखालील पुरुषांमध्ये आढळणारे इरेक्टाइल डिसफंक्शन (ED) हे आता हृदयविकाराच्या सुरुवातीच्या लक्षणांपैकी कारण लिंगातील लहान रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य हे शरीरातील इतर रक्तवाहिन्यांच्या स्थितीचेही संकेत देत असते. त्यामुळे डॉक्टरांशी या विषयावर मोकळेपणाने चर्चा केल्यास भविष्यातील गंभीर हृदयविकाराचा झटका टाळण्यास मदत होऊ शकते. ही समस्या लाज वाटण्याची गोष्ट नाही, तर वेळेत योग्य पावले उचलण्याची आणि वैद्यकीय सल्ला घेण्याची गरज असल्याचा एक महत्त्वाचा इशारा आहे.
या आठवड्यातच एक तपासणी करून घ्या
जर तुमचे वय 40 वर्षांपेक्षा जास्त असेल आणि गेल्या एका वर्षात तुम्ही आरोग्य तपासणी केली नसेल, तर लवकरात लवकर तपासणी करून घ्या. तसेच, लघवीच्या सवयींमध्ये बदल जाणवत असतील, शरीरात गाठ आढळत असेल, लघवीत रक्त दिसत असेल किंवा सतत थकवा जाणवत असेल, तर ही लक्षणे दुर्लक्षित करू नका. अशा वेळी त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
आजार झाल्यानंतर उपचार करण्यापेक्षा तो टाळणे नेहमीच अधिक चांगले असते. तो केवळ कमी खर्चिक नसून तुमच्यासाठी आणि तुमच्यावर अवलंबून असलेल्या कुटुंबीयांसाठीही अधिक सुरक्षित आणि हितकारक असतो. निरोगी आणि दीर्घ आयुष्य जगण्यासाठी पुरुषांनी आरोग्य बिघडण्याची वाट पाहू नये. वेळोवेळी नियमित तपासण्या करून घेणे आणि स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेणे आवश्यक आहे.
डॉ. श्रीकांत जय हे नागपूर येथील कन्सल्टंट युरोलॉजिस्ट असून, ते पुनर्रचनात्मक मूत्ररोग उपचार (रिकन्स्ट्रक्टिव्ह युरोलॉजी) तसेच पुरुषांच्या मूत्ररोग आणि आरोग्याशी संबंधित समस्यांच्या निदान व उपचारांमध्ये विशेष तज्ज्ञ आहेत.
0 Comments