नागपुर : या वर्षी भारतात खूप जास्त उष्णतेची परिस्थिती दिसून येत आहे. नागपूरसारख्या शहरांमध्ये तापमान खूपच वाढले आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार मे 2026 मध्येही खूप जास्त तापमान राहण्याची शक्यता आहे. सध्या उष्माघात आणि उष्णतेमुळे होणाऱ्या आजारांचे प्रमाण वाढत आहे. त्याचबरोबर स्ट्रोकच्या रुग्णांमध्येही वाढ दिसून येत आहे.
स्ट्रोक ही मेंदूशी संबंधित एक गंभीर आणि आपत्कालीन स्थिती आहे. मेंदूकडे जाणारा रक्तपुरवठा अचानक थांबला की स्ट्रोक होतो. स्ट्रोक दोन कारणांमुळे होऊ शकतो. एक म्हणजे रक्तवाहिनीत गुठळी (clot) तयार होऊन रक्तप्रवाहात अडथळा निर्माण झाल्यामुळे (इस्केमिक स्ट्रोक) आणि दुसरे म्हणजे रक्तवाहिनी फुटल्यामुळे (हेमरेजिक स्ट्रोक). जर स्ट्रोकवर वेळेवर उपचार मिळाले नाहीत, तर त्यामुळे कायमचे अपंगत्व येऊ शकते किंवा रुग्णाचा मृत्यूही होऊ शकतो.
जास्त उन्हाळ्याच्या तापमानाचा संबंध जगभरात स्ट्रोकच्या वाढत्या घटनांशी जोडला जात आहे. उष्णतेच्या लाटा शरीरावर मोठा ताण निर्माण करतात, विशेषतः हृदय व मेंदूच्या रक्तवाहिन्यांवर याचा परिणाम होतो. दीर्घकाळ जास्त उष्णतेत राहिल्यास शरीरात पाण्याची कमतरता (डिहायड्रेशन), शरीरातील क्षारांचे संतुलन बिघडणे आणि रक्त घट्ट होणे अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात. यामुळे इस्केमिक आणि हेमरेजिक अशा दोन्ही प्रकारच्या स्ट्रोकचा धोका वाढतो.
अत्यंत उष्णतेमध्ये शरीरात पाण्याची कमतरता झाल्यामुळे रक्तातील द्रव भाग कमी होतो आणि रक्त घट्ट होते. त्यामुळे रक्ताच्या गुठळ्या तयार होण्याची शक्यता वाढते आणि मेंदूकडे जाणारा रक्तप्रवाह कमी होऊ शकतो. उष्णतेमुळे रक्तवाहिन्या विस्तारतात आणि रक्तदाबात चढ-उतार होऊ लागतो, ज्यामुळे उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि हृदयविकार असलेल्या लोकांमध्ये स्ट्रोक होण्याचा धोका अधिक वाढू शकतो. वृद्ध व्यक्तींमध्ये हा धोका जास्त असतो, कारण त्यांच्या शरीराची तापमान नियंत्रित करण्याची क्षमता कमी असते आणि त्यांना आधीपासूनच इतर दीर्घकालीन आजार असण्याची शक्यता जास्त असते.
अनेक वैद्यकीय संशोधनांमध्ये असे दिसून आले आहे की उष्णतेच्या लाटा आणि स्ट्रोकमुळे रुग्णालयात भरती होण्याचे तसेच मृत्यूचे प्रमाण वाढते. संशोधनानुसार, तापमान एका ठराविक मर्यादेपेक्षा फक्त 1°C ने जरी वाढले तरी स्ट्रोकचा धोका खूप वाढतो, विशेषतः व्यक्ती जेव्हा दीर्घकाळ उष्णतेच्या संपर्कात राहतो. शहरी भागातील लोकांना हा धोका अधिक असतो, कारण तिथे “अर्बन हीट आयलंड” परिणाम दिसून येतो, झाडे आणि हरित क्षेत्रे कमी असल्यामुळे तापमान अधिक वाढते. तसेच अनेक लोकांकडे थंडावा मिळवण्यासाठी आवश्यक साधने (जसे एसी किंवा कूलिंग सिस्टीम) सहज उपलब्ध नसतात.
हवामान बदलामुळे उन्हाळ्यातील अत्यंत तीव्र उष्णतेच्या घटना अधिक वारंवार आणि अधिक तीव्र झाल्या आहेत. त्यामुळे उष्णतेमुळे होणारा स्ट्रोक हा वाढता सार्वजनिक आरोग्याचा गंभीर प्रश्न बनला आहे. यापासून बचाव करण्यासाठी आधीच उष्णतेचा इशारा देणे, पुरेसे पाणी पिण्याबाबत जनजागृती करणे, दुपारच्या तीव्र उन्हात बाहेर जाणे टाळणे आणि जास्त धोका असलेल्या लोकांचे विशेष संरक्षण करणे आवश्यक आहे. आरोग्य व्यवस्थांनीही उन्हाळ्यात स्ट्रोकच्या रुग्णांमध्ये वाढ होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन आपत्कालीन सेवांची तयारी मजबूत करणे आणि स्थानिक पातळीवर योग्य उपाययोजना करणे गरजेचे आहे.
शेवटी, अत्यंत उष्ण उन्हाळ्याचे तापमान हा स्ट्रोकसाठी एक महत्त्वाचा पण टाळता येण्याजोगा पर्यावरणीय धोका आहे. हा धोका कमी करण्यासाठी हवामान बदलाशी जुळवून घेणारी धोरणे, सार्वजनिक आरोग्य नियोजन आणि लोकांच्या सवयींमध्ये बदल करणे आवश्यक आहे. यामुळे उष्णतेमुळे होणाऱ्या स्ट्रोकचे प्रमाण कमी करता येऊ शकते.
0 Comments