नागपुर : काही घटना आपल्याला सांगून जातात की, वैद्यकीय उपचार म्हणजे फक्त आजारावर मात करणे नाही, तर एखाद्या व्यक्तीला आयुष्याची दुसरी संधी देणेही आहे.68 वर्षीय एका महिलेवर 2015 मध्ये गंभीर रुमॅटिक माइट्रल स्टेनोसिस या हृदयाच्या आजारामुळे माइट्रल व्हॉल्व्ह बदलण्याची शस्त्रक्रिया करण्यात आली होती. बसवलेला कृत्रिम व्हॉल्व्ह जवळपास दहा वर्षे व्यवस्थित कार्यरत राहिला आणि त्यामुळे त्या महिलेला चांगल्या दर्जाचे आयुष्य जगता आले.
मात्र, कालांतराने हा कृत्रिम (बायोप्रोस्थेटिक) व्हॉल्व्ह खराब होऊ लागला. त्यामुळे त्यांना तीव्र श्वास घेण्यास त्रास सुरू झाला, जो हळूहळू वाढत जाऊन गंभीर हृदय निकामी होण्याच्या अवस्थेत पोहोचला. शरीरात मोठ्या प्रमाणात पाणी साचू लागले, लघवीचे प्रमाण खूप कमी झाले आणि कार्बन डायऑक्साइडचे प्रमाण वाढल्याने त्यांना घरीही BiPAP मशीनच्या सहाय्याने श्वास घ्यावा लागत होता. याशिवाय त्यांना अनियमित हृदयाचे ठोके (एट्रियल फिब्रिलेशन), दोन्ही फुफ्फुसांभोवती पाणी साचणे (बायलेटरल प्ल्युरल इफ्युजन), फुफ्फुसांचा संसर्ग (न्युमोनायटिस) आणि मूत्रमार्गाचा संसर्ग (यूटीआय) अशा अनेक गंभीर गुंतागुंती निर्माण झाल्या.अनेक जीवघेण्या गुंतागुंतींमुळे आणि शस्त्रक्रियेची जोखीम अत्यंत जास्त असल्याने, पुन्हा ओपन-हार्ट शस्त्रक्रिया करणे हा सुरक्षित पर्याय राहिला नव्हता.
वोक्हार्ट हॉस्पिटल, नागपूरमध्ये दाखल झाल्यानंतर सीनियर इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट डॉ. नितीन तिवारी यांच्या नेतृत्वाखालील स्ट्रक्चरल हार्ट टीमने त्यांच्या प्रकृतीचे सखोल परीक्षण केले. रुग्णाची गंभीर अवस्था लक्षात घेऊन, आज उपलब्ध असलेल्या अत्याधुनिक हृदय उपचार पद्धतीद्वारे त्यांना नवजीवन देण्याचा निर्णय घेण्यात आला. डॉ. तिवारी यांनी 23 मिमी मायव्हॉल (Myval) ट्रान्सकॅथेटर हार्ट व्हॉल्व्ह (THV) वापरून व्हॉल्व-इन-व्हॉल्व’ तंत्राद्वारे ट्रान्सकॅथेटर माइट्रल व्हॉल्व रिप्लेसमेंट (टीएमव्हीआर) ही अत्याधुनिक शस्त्रक्रिया यशस्वीपणे केली.
टीएमव्हीआर ही एक आधुनिक आणि कमी आक्रमक (मिनिमली इन्वेसिव्ह) उपचार पद्धत आहे. या प्रक्रियेमध्ये छाती उघडण्याची गरज न पडता रक्तवाहिनीद्वारे किंवा छोट्या चिराद्वारे नवीन हृदयाचा व्हॉल्व्ह बसवला जातो. या रुग्णामध्ये आधी बसवलेल्या निकामी झालेल्या कृत्रिम व्हॉल्व्हच्या आत नवीन व्हॉल्व्ह बसवण्यात आला. त्यामुळे रक्तप्रवाह पुन्हा सुरळीत झाला आणि पुन्हा ओपन-हार्ट शस्त्रक्रियेची जोखीम टाळता आली. या उपचारामुळे रुग्ण लवकर बरा होतो आणि शस्त्रक्रियेचा शरीरावर होणारा ताणही खूप कमी असतो.ही प्रक्रिया तांत्रिकदृष्ट्या पूर्णपणे यशस्वी झाली. मात्र, त्यानंतर रुग्णाच्या प्रकृतीत सुधारणा होण्यासाठी तितकीच सखोल आणि विशेष वैद्यकीय काळजी घेणे आवश्यक होते.
शस्त्रक्रियेनंतर रुग्णाला काही काळ व्हेंटिलेटरचा आधार द्यावा लागला. गरजेनुसार नॉन-इन्वेसिव्ह व्हेंटिलेशन, हृदय निकामी होण्यावरील विशेष उपचार, शिरेतून प्रतिजैविके (अँटिबायोटिक्स), फुफ्फुसांभोवती साचलेले पाणी काढणे, योग्य पोषण देणे आणि विविध तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या टीमकडून सतत निरीक्षण व उपचार करण्यात आले.
उपचारानंतरचे काही दिवस आव्हानात्मक होते आणि प्रकृतीत सुधारणा हळूहळू होत होती. मात्र, योग्य उपचार आणि तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या सातत्यपूर्ण देखरेखीमुळे त्यांच्या प्रकृतीत टप्प्याटप्प्याने सुधारणा झाली. त्यांना व्हेंटिलेटरवरून यशस्वीपणे काढण्यात आले, श्वासोच्छ्वास सुरळीत झाला, शरीरातील ऑक्सिजनची पातळी स्थिर झाली आणि नव्याने बसवलेला हृदयाचा व्हॉल्व्हही व्यवस्थित कार्य करू लागला. दिवसागणिक त्यांची ताकद आणि तब्येत सुधारत गेली. अखेरीस, हृदयाची स्थिती स्थिर झाल्यानंतर, सुधारलेले आरोग्य आणि नव्या आशेसह त्यांना रुग्णालयातून डिस्चार्ज देण्यात आला.
या प्रकरणाबद्दल बोलताना डॉ. नितीन तिवारी, सीनियर इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट, वोक्हार्ट हॉस्पिटल, नागपूर म्हणाले,"ज्या रुग्णांसाठी पुन्हा ओपन-हार्ट शस्त्रक्रिया करणे अत्यंत धोकादायक असते, त्यांनी निराश होण्याची गरज नाही. व्हॉल्व-इन-व्हॉल्व’ टीएमव्हीआरसारख्या अत्याधुनिक आणि कमी चिरफाड करून केल्या जाणाऱ्या उपचारपद्धतीमुळे खराब झालेल्या हृदयाच्या व्हॉल्ववर सुरक्षितपणे उपचार करता येतात आणि चांगले परिणाम मिळू शकतात. योग्य रुग्णांची निवड, वेळेत उपचार आणि शस्त्रक्रियेनंतरची सर्वसमावेशक काळजी ही यशस्वी उपचाराची प्रमुख कारणे आहेत."
हे महत्त्वपूर्ण यश वोक्हार्ट हॉस्पिटल, नागपूरच्या अत्याधुनिक स्ट्रक्चरल हृदय उपचारांतील कौशल्याचे प्रतीक आहे. योग्य वेळी घेतलेला निर्णय, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि विविध तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या समन्वयातून अगदी गुंतागुंतीच्या हृदयविकारांवरही यशस्वी उपचार करता येतात, हे या प्रकरणातून सिद्ध झाले. या कुटुंबासाठी ही केवळ एक यशस्वी शस्त्रक्रिया नव्हती, तर त्यांच्या आयुष्याची नव्याने झालेली सुरुवात होती.
0 Comments